Xương của con được xây như thế nào? Tạo xương, hủy xương và sụn tăng trưởng
Nhiều ba mẹ nghĩ xương là một khối cứng, cứ cho thêm canxi là xương to ra, dài ra. Thực tế xương là một mô sống. Nó có mạch máu đi vào nuôi, có tủy tạo máu bên trong, và mỗi ngày đều được xây mới và tháo bớt.
Hiểu xương được xây thế nào là bước đầu tiên để ba mẹ không bị dẫn dắt bởi những lời quảng cáo kiểu "uống cái này là cao".
Một đội xây, một đội phá
Trong xương luôn có hai loại tế bào làm việc song song:
- Tế bào tạo xương (osteoblast): tổng hợp collagen làm khung, rồi gắn khoáng chất vào khung đó. Khoáng chất chủ lực là canxi, cùng với phốt pho, magie, kẽm và nhiều vi lượng khác.
- Tế bào hủy xương (osteoclast): tháo khoáng chất ra khỏi xương, trả lại vào máu khi cơ thể cần.
Bác sĩ chuyên môn của Midu hay ví xương như một ống heo tiết kiệm: một người bỏ tiền vào, một người rút tiền ra. Bỏ vào nhiều hơn rút ra thì ống đầy dần. Rút ra nhiều hơn bỏ vào thì ống vơi.
Có ba trạng thái:
- Tạo bằng hủy: xương giữ ổn định.
- Tạo lớn hơn hủy: xương dày, chắc lên. Đây là trạng thái ba mẹ muốn ở con.
- Hủy lớn hơn tạo: xương xốp, giòn dần. Ở người lớn tuổi đây là con đường dẫn tới loãng xương.
Vì vậy muốn xương con tốt, không chỉ cần nguyên liệu (canxi) mà còn cần đội xây làm việc hiệu quả và đội phá không lấn át.
Xương xây nhanh nhất ở trẻ em
Ở trẻ đang lớn, đội xây làm việc nhiều hơn người lớn rất nhiều. Một chỉ dấu của việc tạo xương là protein osteocalcin, ở trẻ cao gấp khoảng 8 đến 10 lần người lớn. Xương con đang được xây liên tục, nên nhu cầu nguyên liệu và "người vận chuyển" nguyên liệu cũng cao hơn.
Chiều cao nằm ở sụn tăng trưởng
Xương dài ra được là nhờ đĩa sụn tăng trưởng ở hai đầu các xương dài như xương đùi, xương chày. Tế bào sụn phân chia, tăng sinh, rồi dần được thay bằng xương. Cứ thế xương dài ra từng chút.
Khi con dậy thì, hormone sinh dục làm đĩa sụn này cốt hóa dần và đóng hẳn sau khoảng 2 đến 3 năm. Từ lúc đó xương không dài thêm nữa, dù tác động cách nào. Đây là lý do chiều cao chỉ có thời điểm. Đọc thêm: Các giai đoạn vàng phát triển chiều cao.
Xương được ưu tiên hơn răng
Mạch máu nuôi xương lớn hơn mạch nuôi răng rất nhiều. Khi nguyên liệu thiếu, cơ thể ưu tiên dồn cho xương trước. Muốn con có răng chắc cũng phải chăm từ sớm, không đợi tới khi răng có vấn đề.
Sau khi hết cao, vẫn còn việc phải làm
Hết cao không có nghĩa là hết chăm xương. Từ tuổi dậy thì đến khoảng 25 tuổi là lúc cơ thể tích lũy khối lượng xương đỉnh, tức "số vốn" xương lớn nhất cả đời. Sau tuổi này, đội phá bắt đầu mạnh dần lên. Ai có số vốn lớn khi còn trẻ thì về sau càng đỡ lo loãng xương, đặc biệt là con gái, vì sau này mang thai, cho con bú sẽ rút khoáng chất từ chính xương mẹ.
Ba mẹ rút ra được gì
- Canxi chỉ là nguyên liệu. Cần cả "người vận chuyển" và "thợ xây". Xem Canxi, D3, K2: hiểu đúng để bổ sung không hại con.
- Vận động, nhất là bật nhảy theo chiều dọc, kích thích đội xây làm việc ở đúng chỗ.
- Giấc ngủ sớm giúp hormone tăng trưởng tiết nhiều, "chỉ huy" việc xây xương.
- Bắt đầu sớm, vì đĩa sụn tăng trưởng có hạn sử dụng.
Theo Cẩm nang phát triển chiều cao cho con và tài liệu chuyên môn của Midu. Bài viết chia sẻ kiến thức, không thay cho lời khuyên của bác sĩ.
